پيشينه روابط فرهنگی دو كشور

       مناسبات دو کشور ايران و پاكستان پس از استقلال پاکستان در آبان ماه 1326 شمسی و به رسمیت شناختن آن از طرف دولت ايران با تاسيس سفارت ايران در کراچی در همان سال آغاز شد و مقامات دو کشور ملاقات های متعددی با يكديگر برقرار کردند. در بهمن ماه 1328 شمسی شاه وقت ايران بازديدی از کشور پاکستان به عمل آورده و عهد نامه مودت به عنوان اولين سند مكتوب دو جانبه بين دو کشور به امضا رسيد. در سال 1334 شمسی (1955م. ) روابط مشترک ايران و پاکستان با عضويت در پيمان بغداد و بعد از آن در سال 1958 ميلادی با عضويت در (پيمان سنتو) شکل جديدي بخود می گيرد
علاوه بر اين، دو کشور ايران و پاکستان در برنامه همکاري هاي توسعه منطقه ای (RCD) دارای مناسبات ويژه ای در زمينه های اقتصادی، فرهنگی و کمک های متقابل فنی در زمينه ارتباطات گرديدند و تا زمان پدید آمدن انقلاب اسلامی در ایران اين پيمان به قوت خود باقی بود و ايران و پاکستان از طريق اين پيمان با يكديگر همکاری و همراهی مي کردند.
ايران در اختلاف ميان پاکستان و افغانستان نقش ميانجي را برای از ميان بردن کدورت بين دو کشور ايفا کرد و همچنين در اختلاف ميان پاکستان و هندوستان بر سر مسئله (کشمير) نيز ايران همين نقش ميانجي را بخود گرفت و روابط بين دو کشور ايران و پاکستان در زمينه های فرهنگی، اقتصادی و روابط دو جانبه سياسي همچنان ادامه داشت. به دنبال پیروزی انقلاب اسلامی در ايران، جمهوری اسلامی پاکستان نخستين کشوری بود که حکومت انقلابی ايران يعنی جمهوری اسلامی ايران را به رسميت شناخت كه در حال حاضر روابط دو کشور در بالاترين سطح می باشد. در مورد جنگ تحميلی عراق بر عليه جمهوری اسلامی ايران کشور پاکستان از ابتدا با آن مخالف بوده است.
نقطه عطف رابطه دوستانه جمهوری اسلامی ايران و جمهوری اسلامی پاکستان مسافرت رئيس جمهور وقت اسلامی ايران حضرت آيت الله خامنه اي به کشور پاکستان است که با استقبال گرم محمد (ضياءالحق) رئيس جمهور وقت پاکستان و ديگر مقامات سياسی آن کشور رو به رو و نتايج مثبت در تحکيم مبانی مودت و روابط دو جانبه به همراه داشت.
روابط سياسی جمهوری اسلامی ايران با جمهوری اسلامی پاکستان در بالاترين سطح ودر زمينه های مختلف برقرار می باشد اعم از: مسافرت های هيئت های سياسی-تشکيل کنفرانس ها ونمايشگاه های مختلف، ارسال پيام های متقابل که به صورت همه جانبه و در سطح وسيع انجام می شود؛ همچنين در روابط فرهنگی و بازرگاني و تنظيم قراردادها و موافقتنامه ها ويادداشت های تفاهم متقابل، هيچ نقطه ابهامی که ناشی از سردی روابط فی مابين باشد وجود ندارد.
اين يك واقعيت است كه محبت و علاقه مردم پاكستان و ايران جزو لاينفك زمينه فكري و تاريخي مردم دو كشور ميباشد و بهمين جهت از بدو استقلال پاكستان دو كشور توسعه، روابط فرهنگ را سر فصل برنامه هاي روابط خارجي خويش قرار داده اند. موافقت نامه فرهنگي بين دو كشور در اسفند ماه 1334 شمسی برابر با 1954میلادی به امضا رسيد. با امضای این موافقت نامه، زمينه براي همكاري هاي بيشتر فراهم گرديد و بر اساس آن صدها دانشجو استاد، هنرمند از دو كشور مبادله شد كه هر ساله نيز اين مبادلات فرهنگي ادامه يافته است. هم اكنون نیز دانشجويان ايراني در دانشگاه ها و مدارس عالي پاكستان در رشته هاي مختلف به تحصيل اشتغال دارند و متقابلاً تعداد قابل ملاحظه اي دانشجوي پاكستاني در دانشگاه ها و موسسات آموزشي ايران مشغول تحصيل مي باشند. عده زيادي از اين دانشجويان از بورس هاي فرهنگي دو كشور استفاده مي كنند. همچنين در غالب دانشگاه هاي پاكستان كرسي زبان و ادب فارسي دائر مي باشد. علاوه بر آن تدريس زبان فارسي در مدارس اين كشور نيز معمول است. تاسيس خانه هاي فرهنگ ايران در شهرهاي راولپندي، پيشاور، كويته، لاهور، كراچي، ملتان، اسلام آباد و حيدرآباد كه در آن همه ساله تعدادي از پاكستاني ها به فراگرفتن زبان فارسي مي پردازند و نسبت و هنر و تمدن ايران و اسلام كسب اطلاع مي نمايند و در برنامه هاي فرهنگي و هنري و گردهمايي هاي منعقده شركت مي كنند؛ نشانه عمق روابط فرهنگي دو كشور مي باشد. همچنين كلاس هاي تدريس زبان فارسي در مراكز ملي پاكستان افتتاح شده كه همه شهروندان پاكستاني مي توانند زبان فارسي را در آنجا فرا بگيرند.


عهدنامه مودت بين دولت  ايران و دولت پاكستان:
دولت شاهنشاهی ایران و دولت پاکستان نظر اينكه مايلند روابط مودت بين ايران و پاكستان مستحكم گردد و نظر به لزوم ايجاد همكاري نزديكتر بين دو كشور براي توسعه روابط بين المللي خود بر اساس صلح و عدالت و اصول منشور ملل متحد تصميم به انعقاد عهدنامه مودت گرفته و براي اين منظور نمايندگان خود را بشرح زير تعيين نمودند.
جناب آقاي دكتر علي اكبر سياسي وزير امور خارجه به نمايندگي دولت شاهنشاهي ايران
جناب آقاي غضنفر عليخان سفير كبير فوق العاده و تام الاختيار به نمايندگي دولت پاكستان
مشار اليهما پس از ارائه اختيار نامه هاي خود كه در كمال صحت و اعتبار بود در موارد زير موافقت حاصل نمودند.
ماده اول- طرفين متعاهدين معظمين در كشورهاي متبوع خود صلح و دوستي دائمي را بين ايران و پاكستان و همچنين بين اتباع دو كشور مستقر خواهند نمود-
ماده دوم: طرفين متعاهدين معظمين موافقت دارند كه روابط سياسي و كنسولي خود را براساس اصول و قواعد معمول بين المللي ايجاد و برقرار نمايند و نيز موافقت دارند نمايندگان سياسي و كنسولي هر يك از طرفين در خاك طرف متعاهد ديگر از معامله ايكه موجب اصول و قواعد معمول بين المللي و رفتار معموله نبست بنمايندگان سياسي و كنسولي دول كامله الوداد مقرر است بشرط معامله متقابله برخوردار كردند-
ماده سوم: طرفين متعاهدين معظمين موافقت دارند كه قراردادهاي مخصوص براساس معامله متقابله كامل نسبت به امور كنسولي-بازرگاني- كمركي- كشتيراني بازرگاني- هواپيمايي كشوري و روابط فرهنگي تنظيم و اجرا نمايند و همچنين موافقت مينمايند عهدنامه استرداد مجرمين و عهدنامه هاي مربوط با قامت و توقف اتباع خود را در خاك يكديگر تنظيم و بمورد اجرا گذارند.
ماده چهارم: طرفين متعاهدين معظمين موافقت دارند كه كليه اختلافات حاصله بين خود را از هر نوع كه باشد بوسائل دوستانه در مدت مناسبي از مجراي ديپلماسي بنحو مسالمت آميز تصفيه نمايند و هر يك از طرفين اين حق را براي خود محفوظ ميدارند كه در اين قبيل موارد طرز عملي را كه بايد تعقيب شود پيشنهاد كنند همچنين طرفين موافقت دارند در صورتيكه قضاوت ديوان داد گستري بين المللي را قبول داشته باشند عنداللزوم كليه اختلافات مذكور در بند 31 اساسنامه ديوان داد گستري بين المللي را با توجه به اصول كلي اين عهد نامه به آن ديوان مراجعه كنند.
ماده پنجم: اين عهد نامه بزبان فارسي و انگليسي منعقد و هر دو متن معتبر است.
ماده ششم: اين عهدنامه به تصويب خواهد رسيد و اسناد مصوبه مربوطه در اسرع اوقات ممكنه در تهران مبادله خواهد گرديد، اين عهدنامه پانزده روز پس از مبادله اسناد مصوبه بموقع اجرا گذارده خواهد شد.
بنا بمراتب بالا نمايندگان طرفين اين عهدنامه را امضاء و مهر كرده اند.
تهران به تاريخ 29 بهمن ماه 1328 مطابق 18 فوريه 1950
از طرف دولت شاهنشاه ايران          از طرف دولت پاكستان
دكتر علي اكبر سپاسي                     غضنفر عليخان

روابط ايران و پاكستان بعد از انقلاب اسلامي ايران
 
      پاكستان نخستين كشوري بود كه بعد از انقلاب اسلامي ايران آن را به رسميت شناخت. بهمين مناسبت از طرف ژنرال محمد ضياء الحق رئيس جمهوري اسلامي پاكستان به عنوان حضرت امام خميني پيامي مخابره شد كه متن آن چنين است*:
حضرت آيت الله روح الله الموسوي الخميني
”با احترامات فائقه و خوشوقتي تامه، من احساسات عميق و آرزوهاي حسن نيت شخص خودم و دولت و 75 ميليون مردم مسلمان جمهوري اسلامي پاكستان را بمناسبت موقعيت تاريخي پيروزي انقلاب اسلامي ايران كه تحت راهبري حضرتعالي تحقق پذيرفته، ابراز ميدرام، ما حين اظهار خشنودي و خوشحالي مردم برادر ايران بموقع تحقق پذيري روياي عالي ايشان، با آنان كاملاً سهيم مي باشيم و در واقع موفقيت آنان جوابگوي آرزوها و آرمان هاي ساير مسلمانان جهان هم هست.
كشورهاي ايران و پاكستان از دير باز داراي روابط ناگستني ديني و فرهنگي و تاريخى بوده اند. آنان در مسرت و اندوه يكديگر همواره شريك بوده و در حصول اهداف مشترك و سيطره بر خطرات مجتمع با يكديگر همگام و سهيم بوده اند. تقارن پيروزي تمسك به ايده آل اسلامي در هر دو كشور، انسجام رابطه نوين روحاني ما را مبرهن مي نمايد و اين حقيقت احقاق ميگردد كه حوادث از هم پاشيدگي خارجي يا داخلي هم روابط ما را كماكان مصون نگاه ميدارد و نمي تواند بآنها لطمه اي وارد بسازد. ما با صميميت و اطمينان
كامل اميدواريم كه همكاري و انسجام موجود بين دو كشور برادر جهت بهبود و سود هر دو ملت ايران و پاكستان همواره رو بتزايد مي نهد.
من خواستار موفقيت اين ماموريت مقدس حضرتعالي مي باشم كه در راه احياي عظمت واقعي ميراث روحاني و فرهنگي و تاريخي انجام مي نماييد، هم چنين از درگاه خدواند متعال مسئلت مي نماييم كه او حضرتعالي را با يك زندگاني طولاني تر و سلامت و خوشوقتي تام بهره مند سازد تا تحت راهبريهاي آن حضرت برادران ايراني ما در بدست آوردن هدف ها و مرام هاي وحدت اسلامي و امنيت و پيشرفت و تر و بهبود همه جانبه موفق گردند. من
باطلاع حضرتعالي مي رسانم كه مردم متدين پاكستان در نيل به اهداف معوده عالي، همواره جانب آن حضرت را خواهند گرفت و در همه موارد همكاري نشان مي دهند.
خواهشمندم كه در نخستين موقعيت و فرصت مناسب با حضرتعالي ديداري داشته باشم تا در باره موضوعات مورد علاقه تبادل نظر بنمائيم و همچنين باثبات مجدد اين امر بپردازيم، كه ما جهت نيل به سرنوشت مشترك ملتين همواره مساعي متحد را چراغ راه خواهيم داشت“. اسلام آباد 12 فوريه 1979 ميلادي.“
 محمد ضياء الحق رئيس جمهوري اسلامي پاكستان
*متن پيام مندرج در پاكستان مصور، اسلام آباد، فروردين ماه 1358 ص 3
پاسخ رهبر انقلاب و بنيان گذار جمهوري اسلامي ايران
در تاريخ نهم جمادي الاول 1399 ( هجدهم فروردين ماه 1358)پاسخي به پيام مذكور ارسال شد كه متن آن بقرار زير مي باشد:


بسم الله الرحمن الرحيم
”حضرت ارتشبد محمد ضياء الحق رئيس جمهوري اسلامي پاكستان
پيام تهنيت آن جناب را بمناسبت تاسيس نظام جمهوري اسلامي در ايران بامسرت دريافت داشتم. من از احساسات آن جناب بانقلاب اسلامي ايران و خودم تشكر مي كنم. نتيجه رفراندم نمايانگر اراده نيرومند ملت مبني برخواست اسلامي نمودن ايران است و ما از درگاه خداي متعال مسئلت مي نمائيم كه ما را در راه انجام اين مقصود توفيق عنايت فرمايد.
توجه و احساساتي كه ملت برادر پاكستان از آغاز مبارزات ما نسبت به انقلاب اسلامي ايران از خود نشان داد مورد نهايت قدرداني ملت ايران است و همه ما از احساسات برادرانه ملت عزيز پاكستان كه بصورت تظاهرات براي پشتيباني از ما و ارسال تلگرام و نامه و يا بصورت ديگر متجلي گرديد تشكر مي كنيم.
من آرزو مي كنم دو ملت برادر پاكستان و ايران كه هميشه يار و برادر هم بوده اند اكنون تحت لواي اسلام بيش از پيش بهم نزديك شوند و اتحاد خود را تحكيم بخشند و چون دو برادر يار و پشتيبان هم باشند. به ياري خداي بزرگ دو ملت مسلمان ايران و پاكستان همگام با ديگر برادران مسلمان خود در سر تا سر جامعه اسلامي رشته هاي اتحاد اسلامي خود را روز بروز محكم تر خواهند كرد، چون امت اسلامي مي داند كه بخصوص در زمان حاضر و در مقابل دشمنان اسلام و ملل اسلامي فقط در سايه اتحاد و وحدت كلمه است كه مي تواند امنيت داشته باشد.
من از درگاه خداي تبارك و تعالي براي ملت عزيز پاكستان پيشرفت و رفاه و سرفرازي روز افزون آرزو مي كنم. سلام و احترام متقابل به آن جناب اهدا مي نمايم.“
روح الله الموسوي الخميني

 
ضمناً در سال 1348شمسی (1969م.) توافق نامه اي ميان دو كشور براي ايجاد يك فرهنگستان مشترك ايراني و پاكستاني جهت مطالعه پيرامون ميراث فرهنگي ايران و پاكستان و احيای و ترويج زبان فارسي در پاكستان، تحت عنوان ”مركز تحقيقات فارسي ايران و پاكستان“ در آن به امضا رسيد تاكنون اين مركز كتاب هاي زيادي از آثار نويسندگان و شاعران پاكستاني چاپ و منتشر كرده است.


انتخاب اولين رايزن فرهنگی ايران در پاکستان
      در تاريخ 14/7/1328 شمسی وزارت امورخاجه ايران طی نامه ای رسمی به آقاي فضل الرحمن وزير فرهنگ پاکستان اولين رايزن فرهنگی ايران را معرفی نمودند. متن نامه بدین شرح است:


جناب آقای فضل الرحمن
وزير فرهنگ پاکستان
پس از اهدای تعارفات لازم دراين موقع که آقای محمد حسين مشايخ فريدونی برای توسعه و تشييد روابط ديرينه فرهنگی بين دو کشور ايران و پاکستان به سمت نماينده فرهنگی سفارت کبرای دولت شاهنشاهی ايران در کراچی عازم است. موقع را برای تجديد مراتب مودت و.تذکار عهد ملاقات غنيمت دانسته، معزي اليه که يکی از دانشمندان محقق و متتبع در تاريخ ادبيات ايران و نويسنده معروفی است را به جنابعالی معرفی مي کند تا در تسهيل و پيشرفت ماموريتی که به او محول شده مساعدت و توجه مخصوص مبذول دارند. در خاتمه احترامات لازمه را تجديد ميکند
                                                                          علی اکبر سیاسی وزیر امور خارجه ایران


تاسيس انجمن روابط فرهنگی ايران و پاکستان
        نقطه عطف و آغاز فعاليت هاي رسمي فرهنگي بين دو كشور تاسيس انجمن روابط فرهنگی پاکستان و ايران بود كه در خرداد ماه 1327 (ژوئن1948 ميلادي) از سوی پاکستان در شهر کراچی تاسيس شد رئيس آن شيخ غلام حسين هدايت اله استاندار حکومت سند و نايب رئيس آن کاردار وقت ايران گرديد.
متعاقب آن انجمن روابط ايران و پاکستان در ايران نيز با موافقت نخست وزير ايران و اعلام وزارت امور خارجه ايران طی ياداشت رسمی در تاريخ 5/4/1328 تاسيس گرديد.
اسامي بعضي از شخصيت هايي كه
وزارت فرهنگ ايران بعنوان اعضای انجمن معرفی کرده است:
1- علی اصغر حکمت وزير خارجه ايران
2- ملک الشعرای بهار استاد دانشگاه
3- عباس اقبال استاد دانشگاه
4- دکتر رضازاده شفق استاد دانشگاه
5- سعيد نفيسی استاد دانشگاه
6- بديع الزمان فروزانفر استاد دانشگاه
7- غضنفرعلی خان سفير کبير پاکستان

نمایندگی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران از سال 1334 شمسی برابر با 1956 میلادی فعالیت خود را در زمینه مراودات فرهنگی با کشور جمهوری اسلامی پاکستان آغاز نموده است.در طی سال های متمادی این نمایندگی به عنوان نقطه اتصال فرهنگ، هنر و زبان و ادب فارسی با علاقمندان به این حوزه بوده است