روابط فرهنگي ايران و پاكستان بعد از تشكيل پاكستان
 
      اين يك واقعيت است كه محبت و علاقه مردم پاكستان و ايران جزو لاينفك زمينه فكري و تاريخي مردم دو كشور ميباشد و بهمين جهت از بدو استقلال پاكستان دو كشور توسعه، روابط فرهنگ را سر فصل برنامه هاي روابط خارجي خويش قرار داده اند. موافقت نامه فرهنگي بين دو كشور در اسفند ماه 1334 شمسی برابر با 1954میلادی به امضا رسيد، موافقتنامه و زمينه براي همكاري هاي بيشتر فراهم گرديد و بر اساس آن صدها دانشجو استاد، هنرمند از دو كشور مبادله شد كه هر ساله نيز اين مبادلات فرهنگي ادامه يافته است. هم اكنون نیز دانشجويان ايراني در دانشگاه ها و مدارس عالي پاكستان در رشته هاي مختلف به تحصيل اشتغال دارند و متقابلاً تعداد قابل ملاحظه اي دانشجوي پاكستاني در دانشگاه ها و موسسات آموزشي ايران مشغول تحصيل مي باشند. عده زيادي از اين دانشجويان از بورس هاي فرهنگي دو كشور استفاده مي كنند. همچنين در اغلب دانشگاه هاي پاكستان كرسي زبان و ادب فارسي برپا مي باشد. علاوه بر آن تدريس زبان فارسي در مدارس اين كشور نيز در قالب دروس اختیاری معمول است. تاسيس خانه هاي فرهنگ ايران در شهرهاي راولپندي، پيشاور، كويته، لاهور، كراچي، ملتان، اسلام آباد و حيدرآباد كه در آن همه ساله تعدادي از پاكستاني ها به فراگرفتن زبان فارسي مي پردازند و نسبت به آشنایی با هنر و تمدن ايران و اسلام كسب اطلاع مي نمايند و در برنامه هاي فرهنگي و هنري و گردهمايي ها شركت مي كنند؛ نشانه عمق روابط فرهنگي دو كشور مي باشد. همچنين كلاس هاي تدريس زبان فارسي در مراكز ملي پاكستان افتتاح شده كه همه شهروندان پاكستاني مي توانند زبان فارسي را در آنجا فرا بگيرند.
ضمناً در سال 1348 (1969) توافق نامه اي ميان دو كشور براي ايجاد يك فرهنگستان مشترك ايراني و پاكستاني جهت مطالعه پيرامون ميراث فرهنگي ايران و پاكستان و احياء و ترويج زبان فارسي در پاكستان، تحت عنوان ”مركز تحقيقات فارسي ايران و پاكستان“ در آن به امضا رسيد تاكنون اين مركز كتاب هاي زيادي از آثار نويسندگان و شاعران پاكستاني چاپ و منتشر كرده است.

 
انتخاب اولين رايزن فرهنگی ايران در پاکستان
 
در تاريخ 14/7/1328وزارت امورخاجه ايران طی نامه ای رسمی به آقاي فضل الرحمن وزير فرهنگ پاکستان اولين رايزن فرهنگی ايران را معرفی نمودند :
جناب آقای فضل الرحمن
وزير فرهنگ پاکستان
پس از اهدای تعارفات لازم دراين موقع که آقای محمد حسين مشايخ فريدنی برای توسعه و تشييد روابط ديرينه فرهنگی بين دو کشور ايران وپاکستان به سمت نماينده فرهنگی سفارت کبرای دولت شاهنشاهی ايران در کراچی عازم است موقع را برای تجديد مراتب مودت وتذکار عهد ملاقات غنيمت دانسته معزي اليه که يکی از دانشمندان محقق و متتبع در تاريخ ادبيات ايران و نويسنده معروفی است را به جنابعالی معرفی ميکند تا در تسهيل و پيشرفت ماموريتی که باو محول شده مساعدت و توجه مخصوص مبذول دارند در خاتمه احترامات لازمه را تجديد ميکند
                                                                                                                                                              علی اکبر سیاسی وزیر امور خارجه ایران
 
 انعقاد موافقتنامه فرهنگي بين ايران و پاكستان
 
 موافقت نامه فرهنگي ايران و پاكستان در 16 ماده در تاريخ 18/12/1334 برابر با 1956 میلادی به شرح ذيل بين دو كشور امضا گرديد:

 

  

متن موافقتنامه فرهنگي پاكستان و ايران

دولتين پاكستان و ايران با توجه بروابط باستاني معنوي- فرهنگي- هنري و مذهبي مشترك خود و نظر به تحكيم و توسعه روابط فرهنگي و هنري و ايجاد همكاريهاي علمي بين دو كشور و نيز علاقه مفرط خود به برقراري و تحكيم مباني حسن تفاهم بين دو ملت دوست و همسايه پاكستان و ايران تصميم بمبادله موافقتنامه فرهنگي اتخاذ و نمايندگان مختار خود را بترتيب زير تعيين نمودند:
از طرف دولت پاكستان جناب آقاي حميد الحق چودري وزير امور خارجه
از طرف دولت ايران جناب آقاي دكتر محمود مهران وزير فرهنگ
كه پس از مبادله اختيار نامه هاي خود و اطمينان بصحت آنها نبست بمواد ذيل موافقت حاصل نمودند.
ماده اول:
طرفين متعاهدين تشكيل موسسات فرهنگي را در كشور يكديگر تشويق و ترغيب خواهند نمود اين قبيل موسسات فرهنگي تابع مقررات و قوانين تاسيس چنين موسسات و سياست كلي كشوري خواهد بود كه در آن تاسيس ميشود از ” موسسات فرهنگي“ مراكز تعليماتي- كتابخانه ها_ موسسات علمي و تدريسي- موسسات مربوط بتوسعه هنر از قبيل نمايشگاههاي هنري- مراكز و انجمن هاي هنري و محل نمايش دادن و نگاهداري فيلم ميباشد.
ماده دوم:
طرفين متعاهدين چه از مجاري رسمي و چه من غير رسم مبادله استادان دانشگاهها و معلمين ساير موسسات فرهنگي خود را تشويق و تر غيب خواهند كرد. شرايط مبادلات مذكور در بالا از طرف كميسون مختلطي كه تشكيل آن در ماده چهاردهم اين قرارداد تصريح گرديده تعيين خواهند شد.
ماده سوم:
طرفين متعاهدين حتي الامكان در دانشگاهها و ساير موسسات تعليمات عاليه خود كرسي زبان ملي يكديگر را دائر خواهد ساخت.
ماده چهارم:
هر يك از طرفين متعاهدين ورود دانشجويان كشور ديگر را به موسسات فرهنگي (مدارس- دانشكدها و دانشگاهها) طبق مقررات جاريه كشور خود تعميل خواهد كرد.
ماده پنجم:
دولتين متعاهدين موافقت مينمايند كه كمسيون مختلطي از نمايندگان وزارتخانه هاي فرهنگ و دانشگاههاي خود تشكيل دهند تا ارزش گواهينامه ديپلم دانشنامه صادره از طرف مقامات صلاحيتدار طرفين را تعيين نمايند دولتين متعاهدين بفو اصل ميعني در اين باره تبادل نظر خواهند كرد.
ماده ششم:
براي آنكه دانشجويان يكي از كشورهاي متعاهد بتواند در موسسات فرهنگي كشور طرف به تحصيلات ادامه دهند دولتين متعاهدين موافقت دارند كه بورسهائي براي فراگرفتن تعليمات عاليه در رشته هاي علمي- فني- ادبي وغيره در كشور خود بوجود آورند.
ماده هفتم:
دولتين متعاهدين موافقت دارند كه در برنامه هاي تاريخ و جغرافي و ادبي موسسات فرهنگي خود موادي بگنجانند كه حتي المقدور اطلاعات جامعي را از طرز زندگي و فرهنگي دو كشور در دسترس دانشجويان بگذارد.
ماده هشتم:
هر يك از طرفين متعا هدين طبق استعداد و بنسبت احتياجات خود كارمندان رسمي دولت طرف و يا هر شخصي را كه از طرف آندولت براي فراگرفتن تعليمات لازمه در موسسات فني- علمي و صنعتي خود معرفي ميشوند خواهند پذيرفت.
ماده نهم:
طرفين متعاهدين سعي خواهند نمود كه توسعه روابط فرهنگي ميان دو كشور را از طريق مشروحه در ذيل تشويق و ترغيب نمايند:
1- اعزام هيئتهاي علمي و فرهنگي.
2- دادن كنسرت.
3- ايراد سخنراني.
4- تهيه نمايشگاه هنري و علمي.
5- اعزام هيئت هایي از دانشجويان.
6- ايجاد همكاري بين موسسات و انجمنهاي علمي و هنري و ادبي و هر موسسه ديگري كه بمنظور توسعه علم و فرهنگ ايجاد شده باشد.
7- ايجاد تسهيلات براي مبادله كتب و نشريه ها و كتب خطي و اشياء هنري و كتيبه ها.
8- نشان دادن فيلمهاي سودمند برقراري برنامه هاي راديويي.
ماده دهم:
طرفين متعاهدين دانشمندان- ادبا و هنرمندان خود را در تاليف و ايجاد آثاري كه اتباع يكي از طرفين متعاهدين را باوضاع كشور طرف آشنا سازد با اعطاي جايزه و پاداش تشويق و ترغيب خواهند نمود.
تبصره- هر يك از طرفين متعاهدين موافقت دارد كه در حدود مقررات و قوانين جاريه در كشور خود از انتشار مطالب ناصحيح و زننده مربوط بكشور ديگر در كتب كلاسي جلوگيري بعمل آورد.
ماده يازدهم:
طرفين متعاهدين با توجه بمقررات ارزي و باطرزي كه سياست آنها در قبال ساير كشورها مطابقت داشته باشد ورود كتب و مجلات كشور طرف را بكشور خود تضمين خواهند كرد مشروط برانيكه اين قبيل كتب و مجلات حاوي مطالب زننده و تبليغات زيان بخش نباشد.
ماده دوازدهم:
طرفين متعاهدين موافقت ميكنند مسافرت دستجات فرهنگي ورزشي و پيش آهنگي را متقابلاً بكشورهاي يكديگر تشويق نمايند و حتي المقدور تسهيلات ممكن را در اختيار آنان گذاشته و منجمله وسائط نقليه دولتي را با نرخهاي ويژه در دسترس آنان بگذارند.
ماده سيزدهم:
طرفين متعاهدين تاسيس موسسات و انجمنهاي مشترك اجتماعي و فرهنگي را در كشورهاي خود تشويق و ترغيب خواهند نمود اين انجمنها وموسسات تابع مقررات كشوري خواهند بود كه در آن بوجود ميآيند.
ماده چهاردهم:
براي تضمين حسن اجراي اين موافقتنامه طرفين متعاهدين در صورت لزوم كميسوني در ايران متشكل از جناب آقاي وزير فرهنگ و رئيس هيئت نمايندگي سياسي پاكستان در تهران و در پاكستان متشكل از جناب آقاي وزير فرهنگ و رئيس هيئت نمايندگي ايران در كراچي و نمايندگاني كه از طرف دولتين متعاهدين ممكن است انتخاب گردند تشكيل خواهند داد و وظايف كميسون هاي مزبور عبارت خواهد بود از :
1- نظارت بر اجراي اين موافقتنامه-
2- دادن توصيه ها و پيشنهادات لازم بدولت متبوعه خود راجع بطرز اجراي اين موافقتنامه اين كمیسيون ها اقلا هر سه سال يكبار بنوبت در ايران و پاكستان تشكيل جلسه مشتركي خواهند داد.
ماده پانزدهم
اين موافقتنامه كه بايد طبق مقررات قانون اساسي بتصويب دولتين پاكستان و ايران برسد 15 روز پس از مبادله اسناد و مدارك مصوب كه در تهران بعمل خواهد آمد بموقع اجرا گذارده خواهد شد.
ماده شانزدهم:
اين موافقتنامه براي مدت نا محدودي بقوت خود باقي خوهد ماندمگر آنكه يكي از دولتين متعاهدين آنرا باشش ماه اخطار قبلي فسخ نمايد.
اين موافقتنامه بزبانهاي انگليسي و فارسي تنظيم گرديده و چنانچه اختلافي در تفسير آن روي دهد متن انگليسي آن معتبر خواهد بود.
اين موافقتنامه در تاريخ نهم مارس 1956 مسيحي مطابق با دهم اسفند ماه 1334 شمسي امضا گرديد:
وزير امور خارجه و روابط ممالك مشترك المنافع پاكستان                                            وزير فرهنگ دولت شاهنشاهي ايران

تاسيس انجمن روابط فرهنگی ايران و پاکستان
 
نقطه عطف و آغاز فعاليت هاي رسمي فرهنگي بين دو كشور تاسيس انجمن روابط فرهنگی پاکستان و ايران بود كه در خرداد ماه 1327 (ژوئن1948 ميلادي) از سوی پاکستان در شهر کراچی تاسيس شد رئيس آن شيخ غلام حسين هدايت اله استاندار حکومت سند و نايب رئيس آن کاردار وقت ايران گرديد.
متعاقب آن انجمن روابط ايران و پاکستان در ايران نيز با موافقت نخست وزير ايران و اعلام وزارت امور خارجه ايران طی ياداشت رسمی در تاريخ 5/4/1328 تاسيس گرديد.
اسامي بعضي از شخصيت هايي كه
وزارت فرهنگ ايران بعنوان اعضای انجمن معرفی کرده است:
1- علی اصغر حکمت وزير خارجه ايران
2- ملک الشعرای بهار استاد دانشگاه
3- عباس اقبال استاد دانشگاه
4- دکتر رضازاده شفق استاد دانشگاه
5- سعيد نفيسی استاد دانشگاه
6- بديع الزمان فروزانفر استاد دانشگاه
7- غضنفرعلی خان سفير کبير پاکستان

نمایندگی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران از سال 1334 شمسی برابر با 1956 میلادی فعالیت خود را در زمینه مراودات فرهنگی با کشور جمهوری اسلامی پاکستان آغاز نموده است.در طی سال های متمادی این نمایندگی به عنوان نقطه اتصال فرهنگ، هنر و زبان و ادب فارسی با علاقمندان به این حوزه بوده است